Kleur in antieke sieraden

26/11/2012

Let op: bestellingen vanaf 14 juni kunnen pas vanaf 24 juni geleverd worden!

Kleur wordt en werd op verschillende manieren in sieraden gebruikt. Dat gebruik is natuurlijk afhankelijk van de smaak van de tijd, en die wordt voor een groot deel bepaald door de mode. Daarnaast heeft kleur vaak ook een symbolische waarde.  

Wat iedereen wel kent is het gebruik van zwart in rouwsieraden, waarvoor git en granaten (en dan de donkerste soort) veel gebruikt werden. Een minder bekend voorbeeld zijn de zogenaamde suffragette juwelen, die stenen met de kleur paars, groen en wit bevatten: vaak amethist, peridot en parel of diamant. Die kleuren stonden symbool voor de suffragettebeweging: de strijd om het vrouwenkiesrecht die in Engeland aan het begin van de twintigste eeuw gevoerd werd. Paars, groen en wit zijn dan ook te vinden in de vlaggen en banieren van de in 1908 opgerichte Women’s Social and Political Union. Paars betekende “Dignity”(waardigheid), groen stond voor “Hope” (hoop) en wit voor “Purity” (zuiverheid). Dat werd al gauw vertaald met G (green = give) – W (White=Woman) – V(Violet= Votes), maar die betekenis  is eigenlijk nergens terug te vinden in bronnen uit die tijd. Een voorbeeld van een dergelijke bron, waarin dus ook in de tijd zelf werd gesproken over suffragette juwelen, is de Mappin and Webb catalogus, uitgegeven door de Londense juweliers voor kerstmis 1908. Juwelen met deze kleuren waren echter al aan het eind van de 19de eeuw in Engeland in de mode! In het eerste kwart van de twintigste eeuw komt er steeds meer kleur naar voren in sieraden. Robijn, smaragd en saffier werd steeds meer gebruikt, naast diamanten die in allerlei vormen geslepen en gepolijst werden. De combinatie van één kleurige steen met bijvoorbeeld pareltjes of diamanten bepaalden lang het beeld.

In het algemeen geldt dat hoe zuiverder de kleur van een steen is, hoe meer die steen waard is. Dezelfde steensoort kan echter verschillende kleuren hebben, maar andersom kunnen verschillende soorten steen ook dezelfde kleur bezitten. Diamanten zijn juist meer waard naarmate ze minder kleur bevatten: hoe helderder en hoe minder kleur zichtbaar is, hoe hoger de waarde.

Kleur is dus geen betrouwbare bron voor het bepalen van de waarde van de steen, noch voor het determineren van de soort!

Bloedkoraal

30/10/2012

Aan bloedkoraal werd eeuwen lang magische eigenschappen toebedeeld. De Romeinen dachten dat bloedkoraal het kwaad kon keren en dat het een geneeskrachtige werking had. Ook kinderen moest het bescherming bieden tegen kwade invloeden. Nu nog is op internet te vinden dat bloedkoraal “helpt bij bloedarmoede, hoge bloeddruk, ijzertekort, steenpuisten en bij het krijgen van tanden bij babies en kinderen. De steen werkt bloedstelpend, bevordert borstvoeding en heeft een positieve invloed op de benen”. Koralen komen in diverse soorten en kleuren voor, maar het meest bekend en gewild is het bloedkoraal, dat in de zee groeit.

De kleur kan per vindplaats erg variëren en is niet altijd egaal. Kenners verdelen de kleur in tien kleurgroepen: het begint bij wit en eindigt bij rood. Tussenliggende nuances zijn bijvoorbeeld vleeskleur, roze, rood en bruinrood. Er kunnen ook witte of lichte strepen of vlekken in het koraal voorkomen.

Bloedkoraal  werd heel vaak in streeksieraden gebruikt en al sinds de 16^de eeuw in Nederland gedragen. Vooral in de 18^de eeuw komt het veel in boedelbeschrijvingen voor. Niet alleen op het platteland, maar ook in de stad. In de 19^de eeuw, rond 1860-70, werd het chiquer om granaat te dragen en raakte bloedkoraal in sommige delen van Nederland als onderdeel van een streeksieraad uit de mode. Bloedkoraal werd vooral gebruikt als kraal, maar ook cabochon (gladgepolijst, bol)  gezet in ringen, of als camee uitgesneden.

Omdat er een grote vraag naar bloedkoraal was, is er veel nagemaakt. Niet om te bedriegen, maar om het betaalbaar te houden. Daarom werden imitatie bloedkoralen kralen ook wel “sociale kralen”genoemd. Imitatie bloedkoraal werd vaak bij werkkleding gedragen, omdat men zuinig was op het echte bloedkoraal dat immers  kostbaar was. Glasimitaties kwamen net als “vals” granaat uit Bohemen.  Imitaties zijn onder meer gemaakt van kunststof, glas, palm- of steennoot, kunsthoorn, celluloid, been en witte koraal.  Imitaties hebben vaak een felle kleur, de gaten in de kralen zijn soms erg groot, alle kralen zijn precies even groot, het gewicht is veel minder en bij sommige kunsthoorn kralen zie je na een tijdje craquelé ontstaan.

In het boek “Van de goudsmid” van P.J. Minderhoud staan allerlei wetenswaardigheden over de historie en de ontwikkeling van Zeeuwse en andere streeksieraden. Er is ook veel informatie in te vinden over bloedkoraal.  Bovenstaande kennis over bloedkoraal heb ik onder meer uit dat boek.  Echt de moeite waard om eens in te kijken.

Verpletterend vintage

02/09/2012

De laatste jaren komt er steeds meer aandacht voor sieraden die gemaakt zijn in de vijftiger en zestiger jaren. Namen als Trifari, Coro, Lisner, en Hobe worden steeds bekender. Vooral Amerika kent al langer een schare verzamelaars van “costume and  vintage jewellery”. Dergelijke sieraden zijn gemaakt van goedkope materialen als plastic, koper, zilverkleurig, goudkleurig en geëmailleerd metaal, glas en parelmoer. Soms zien ze er in onze ogen wel erg opvallend en “glamourous”  uit; maar juist daardoor  geven ze  altijd een spectaculaire glans aan een saaie outfit. Bij Bonbijou vindt u  niet al te kostbare, gesigneerde èn ongesigneerde exemplaren die een sfeer van glamour, Hollywood en romantiek met zich meedragen…. Echte nep dus, met een glimlach!

Hartstocht

06/05/2012

Het hart geldt als de zetel van de liefde en het gevoel. Vooral in de 19^de eeuw werd het hart als symbool van liefde en vriendschap veel in sieraden gebruikt. Het vreemde is, dat het bekende symbool van de liefde er helemaal niet uitziet als het werkelijke hart. De hartvorm met een inkeping tussen twee rondingen en een punt onder in het midden heeft zich ontwikkeld in de 14^de eeuw in Italië.  In de vroege middeleeuwen werd het hart min of meer juist weergegeven, dus anatomisch correct. In de Arenakapel in Padua heeft Giotto Caritas of de Goddelijke Liefde afgebeeld terwijl zij haar hart geeft aan een Engel. Het hart heeft  de vorm van een avocado, compleet met aders  en een stuk van de aorta.  Kort daarna verschijnt het ons bekende hartsymbool in de kunst. Waarschijnlijk is dat het gevolg geweest van een fout in een vertaling van een anatomische tekst van Aristoteles. In de 16^de eeuw is dit ontdekt, maar toen was het hartsymbool al zo ingeburgerd, dat het niet meer weg te denken was. En het ziet er ook heel wat aantrekkelijker  uit dan een anatomisch correct hart met aorta!

Lente in sieraden

09/03/2012

De lente is weer in aantocht! Daarom wordt deze keer  mijn voorraad sieraden met bloemetjes en bijtjes aangesproken. Bloemen zijn al eeuwenlang inspiratie geweest voor sieraden ontwerpers. Bloemen zijn een dankbaar onderwerp, want ze hebben talrijke betekenissen:  als symbool voor de lente, de jeugd en de liefde, maar bijvoorbeeld ook  voor zuiverheid en Maria. Er waren regels aan  het aantal bloemen dat men ten geschenke gaf.  En ook de kleur van een bloem deed er toe.  Rood is natuurlijk de kleur van de vitaliteit, het bloed en de liefde, wit betekent onschuld en zuiverheid, blauw gold als de kleur van het mysterie, en geel of goudkleur betekende warmte en zon. In de 19^de eeuw was de natuur een belangrijke inspiratiebron in de kunst. Ook in de sieraden vind je dat terug. Niet alleen werden er vanaf 1840 veel bloemmotieven gebruikt, maar ook vlinders, bijtjes en vliegen komen op broches in de tweede helft van de 19de eeuw veel voor. Florale motieven vinden hun hoogtepunt in de Jugendstil en de Art Nouveau. Bloemen zijn eigenlijk altijd wel een sierthema gebleven; insecten  bleken wat minder lang populair.

Glitter en glamour: van diamant…

10/12/2011

Diamant is de hardste edelsteen die bekend is en bestaat uit zuivere gekristalleerde koolstof. De naam diamant is waarschijnlijk afgeleid van het griekse “adamas”, dat “de onbedwingbare” betekent. Diamanten, eigenlijk alle edelstenen, kennen verschillende slijpvormen. De bedoeling was, de steen zoveel mogelijk te laten schitteren. Dit bereikte men door de steen op zodanige manier te slijpen, dat het licht er vanaf de bodem naar alle kanten door werd  teruggekaatst en dus zo verstrooid werd. Dat geeft het schitterende effect. De meeste 19de eeuwse stenen hebben facetten die niet precies symmetrisch zijn. Dat is zelfs voor de meest kostbare stenen niet ongebruikelijk. Doordat de techniek voortschreed en dus ook het gereedschap waarmee stenen geslepen worden steeds fijner werk kon verrichten, werden de facetten steeds perfecter van vorm.

Het roosslijpsel (ook wel genoemd Hollandse Roos) werd eigenlijk vooral voor diamanten gebruikt en bestaat uit 24 driehoekige facetten op de top en een platte onderkant. Deze vorm was populair in de 18de eeuw en minder kostbaar in de 19de eeuw. Om hem helderder te laten lijken of een bijzondere kleur te geven werd er zilverfolie of folie met een kleurtje onder in het bakje gelegd waarin hij werd gezet.

Het gewicht van diamant wordt uitgedrukt in karaten, waarbij een karaat 1/5 de gram of 200 milliegram is. Één karaat wordt weer verdeeld in 100 puntjes, zodat 1 puntje 2 milliegram of 0,002 gram weegt.

Glitter en glamour: van glas…

03/12/2011

Glans en schittering zijn al eeuwen lang belangrijke kenmerken van  sieraden. Zo werd glas voor sieraden al gebruikt in het oude Egypte, in het Romeinse Rijk en zelfs al vóór de 11^de eeuw in Venetië. Glas is ook gebruikt om edelstenen te imiteren. Wereldberoemde  productiecentra vonden een plek in Tsjechoslowakije, Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk. De Engelse term voor sieraden waarin glas is verwerkt  is “paste jewelry”. “Paste” is gewoonlijk doorzichtig, helder en kleurloos glas.  Vaak werd er een folie achter gezet, zodat de schittering werd vergroot en er soms ook kleur aan werd toegevoegd.

Het glas dat werd gebruikt van de 15^de tot en met de 17^de eeuw in Italië (Milaan) en Engeland was eigenlijk niet meer dan doodgewoon glas dat sterk schitterde en zo bedoeld was om diamanten te imiteren. Rond 1675 werd in Engeland door George Ravenscroft loodglas ontwikkeld, dat vooral in de 18^de eeuw in Engeland maar ook in overige Europese landen veel werd gebruikt.  In Frankrijk werden dergelijke sieraden al vanaf ca 1750 gemaakt van strass.

Strass is een soort glas waarin veel lood is  verwerkt en dat sterk schittert. Het is genoemd naar George Frédréric Strass (1701-1773). Hij werd geboren in Wolfsheim, vlakbij Stras(!)bourgh waar hij sieraden en kunstmatige edelstenen leerde maken.  Hij verhuisde in 1724 naar Parijs, waar hij nieuwe methodes uitvond om imitaties te maken van kostbare edelstenen. In Parijs wist men overigens  in de 17^de eeuw al imitatie diamant te produceren! Strass wordt nu nog voornamelijk gemaakt in Tsjechoslowakije (Gablonz), Oostenrijk en ook nog steeds in Frankrijk. Veel schrijvers noemen Joseph Stra(s)er van Wenen de uitvinder van strass, maar er zijn geen geschreven bronnen bekend die het bestaan van deze Joseph bewijzen.

Een andere term voor strass, of paste is “rhinestone”. Deze term wordt vooral in de USA en Canada gebruikt voor kleurloos, schitterend glas. (uit: Harold Newman, An  Illustrated Dictionary of Jewelry, 1999)

Wat zijn cameeën eigenlijk?

27/11/2011

De laatste tijd zijn er een aantal cameeën op de webshop gezet. Camee is de naam voor het voorwerp dat bestaat uit natuurlijke materialen (zoals schelp, agaat of sardonyx) en waaruit  een  voorstelling wordt gesneden of gegraveerd. Meestal is de vorm rond of ovaal, maar ook vierkante of druppelvormige cameeën komen voor. Door een kleurlaag gedeeltelijk weg te snijden ontstaat er een afbeelding in reliëf. Bij schelp is de achtergrond  meestal roodbruin en de voorstelling blijft dan wit of crème.

Er zijn allerlei voorstellingen in cameevorm gemaakt. 19^de eeuwse cameeën laten vaak mythologische scènes zien, of portretten van goden en godinnen als Bacchus, Psyche, Diane of Flora. Ook werden er hele voorstellingen uitgesneden, of goedgelijkende portretten gemaakt. In de 19^de eeuw waren de Italiaanse cameeën heel populair. Reizigers namen deze als souvenir  mee terug naar huis. Daar werden ze door de juwelier in goud of zilver gezet en zo onderdeel van een halssieraad, ring of broche.

Het bekendste zijn wel de vrouwenkopjes. In de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw zie je de cameeën veel met een wipneusje. Oudere cameeën hebben een grieks profiel, en vaak helemaal geen neusbrug!

“Vintage”of “Costume”?

08/10/2011

Wat is het verschil tussen “vintage” en “costume”?  Beide termen worden voor sieraden door elkaar gebruikt.

Rond 1930 kwamen goedkopere sieraden in de mode, met de bedoeling het uiterlijk  wat op te fleuren. De engelse term “Costume Jewellery” betekent dat een sieraad is gemaakt met de bedoeling een “kostuum” of outfit te vervolmaken of op te fleuren. Het waren vaak sieraden die erg aan de mode onderhevig waren en dus betrekkelijk korte tijd draagbaar. Daarom is “Costume Jewellery” vaak gemaakt van minder kostbaar materiaal, als glas (“rhinestones”), nikkel, koper, brons, zilver, tin, plastic  en synthetische stenen. Eigenlijk bestond “Costume Jewellery” al veel langer, alleen werd het niet zo genoemd.  In de 18^de eeuw maakte men al goedkopere  juwelen van gekleurd glas. Daar zijn werkelijk adembenemende  sieraden van gemaakt. Maar het werd dus eigenlijk pas echt populair vanaf het eerste kwart  van de twintigste eeuw. Ik krijg de indruk dat Costume Jewellery vooral met glitter en glans te maken heeft; het moest vooral opvallen om een saai pakje wat te verlevendigen.

“Vintage”, ook een engelse term, betekent  eigenlijk niet meer dan tweedehands. Het woord wordt niet alleen gebruikt voor sieraden, maar ook voor kleding en schoenen. Vintage artikelen zijn gemaakt in vroegere tijden en vertegenwoordigen een bepaalde stijl of mode. Op deze webshop wordt vintage vooral gebruikt voor sieraden die gemaakt zijn tussen 1930 en 1980. Daar kan  dus ook “Costume Jewellery” tussen zitten: dat zijn dan sieraden die gemaakt zijn van goedkoper materiaal en in die periode door nu beroemde namen zijn ontworpen en/of gemaakt. Zoals Trifari, Boucher of Coco Chanel.

Uw ringmaat bepalen

03/09/2011

Hoe bepaalt u uw ringmaat? Dat kan op verschillende manieren. De meest voor de hand liggende is met een  goed passende ring naar de juwelier te stappen, die voor u via bijvoorbeeld een ringstok de maat kan bepalen. In Europa gaat het dan om de binnendiameter in millimeters: de grootste maat is het midden van de ring, aan de binnenkant. Maat 18 komt overeen met 18 mm. U kunt ook zelf de ring op een liniaal leggen, en dan de grootste binnenmaat meten in millimeters

Een andere manier om de ringmaat te bepalen is het meten van de omtrek van de vinger met behulp van een lint of koord. Doe het lint losjes om uw vinger en meet daarna de omtrek van het lint met een liniaal. In onderstaande tabel staat de bijbehorende maat als binnendiameter.

Uw vingers zijn het dikst bij hogere temperaturen, dus als ze warm zijn, en op het eind van de dag. De gemiddelde ringmaat voor een vrouw is 16,5 tot 17,2; bij een man is die rond de 20,4. Bij twijfel altijd de grootste maat nemen.

De meeste juweliers kunnen een  ring zonder problemen 2 maten groter of kleiner maken. Bonbijou doet dat zelf niet; ik ben geen goudsmid. U kunt het beste uw eigen juwelier of goudsmid raadplegen. Denk er wel om de zetting van stenen na het vermaken goed te laten controleren! Bonbijou neemt na het vermaken geen sieraden retour.